Huyết áp mùa nắng nóng: 5 cách kiểm soát an toàn

Huyết áp mùa nắng nóng thường dao động hai chiều: trời nóng làm mạch máu giãn nên huyết áp có xu hướng giảm, nhưng mất nước, mất điện giải và thay đổi nhiệt độ đột ngột lại có thể đẩy huyết áp tăng vọt. Người bệnh tim mạch cần theo dõi sát và không tự ý đổi thuốc.

Mỗi đợt nắng nóng kéo dài, phòng khám lại tiếp nhận thêm nhiều người bệnh huyết áp thất thường: có người tụt huyết áp choáng váng, có người lên cơn tăng huyết áp cấp. Bài viết giúp người đọc hiểu vì sao thời tiết nóng tác động lên huyết áp, nhận ra dấu hiệu nguy hiểm và biết cách giữ an toàn cho tim mạch trong mùa hè.

Vì sao trời nắng nóng làm huyết áp thay đổi?

Khi nhiệt độ tăng, cơ thể dồn máu ra da để tỏa nhiệt, khiến tim đập nhanh hơn và bơm nhiều máu hơn bình thường. Đồng thời, mạch máu giãn ra để thải nhiệt, làm sức cản trong lòng mạch giảm. Vì vậy, ở phần lớn người, huyết áp ban ngày trong mùa hè thường thấp hơn mùa lạnh.

Tuy nhiên, khi đổ mồ hôi nhiều, cơ thể mất nước và điện giải, thể tích máu giảm và máu cô đặc hơn, buộc tim phải làm việc nhiều hơn. Ở người vốn có bệnh tăng huyết áp, tình trạng này có thể khiến huyết áp tăng thay vì giảm. Đây là lý do huyết áp mùa nắng nóng rất khó đoán nếu chỉ nhìn vào thời tiết. Bạn đọc có thể tham khảo thêm phân tích của Mayo Clinic về tác động của nhiệt độ cao lên tim và huyết áp.

Hai kiểu dao động huyết áp người bệnh dễ gặp

Một tình huống rất thường gặp là khi đi từ ngoài trời nắng vào phòng điều hòa lạnh: mạch máu đang giãn co lại đột ngột, làm huyết áp tăng cấp tính. Tình trạng này nguy hiểm cả với người chưa từng biết mình có bệnh.

Vì sao nắng nóng nguy hiểm hơn với người bệnh tim mạch?

Nắng nóng làm máu dễ cô đặc và tăng kết dính, thuận lợi cho hình thành cục máu đông, từ đó tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim ở người có bệnh động mạch vành. Mất nước cũng gây rối loạn điện giải (natri, kali, magie), có thể dẫn đến rối loạn nhịp tim.

Ở mức nặng, say nắng tiến triển thành sốc nhiệt, có thể gây tụt huyết áp, loạn nhịp hoặc tổn thương cơ tim. Đáng lưu ý, triệu chứng nhồi máu cơ tim đôi khi bị nhầm với kiệt sức do nóng, khiến việc cấp cứu chậm trễ. Bằng chứng theo dõi huyết áp 24 giờ của tạp chí Hypertension (AHA) cho thấy ngày nóng còn làm tăng huyết áp ban đêm ở người lớn tuổi đang điều trị.

5 cách kiểm soát huyết áp mùa nắng nóng

1. Dùng thuốc đều đặn, không tự ý ngừng hay đổi liều. Nếu huyết áp thấp hơn thường ngày hoặc hay choáng, hãy báo bác sĩ để cân nhắc điều chỉnh; việc giảm liều chỉ thực hiện khi có chỉ định.
2. Đo huyết áp tại nhà mỗi ngày vào giờ cố định, ghi vào sổ và mang theo khi tái khám đúng hẹn. Xem đo huyết áp tại nhà đúng cách để có số đo chính xác.
3. Bù nước hợp lý. Người bình thường cần khoảng 2 đến 2,5 lít nước mỗi ngày, chia nhỏ nhiều lần; bù nước và điện giải hợp lý khi đổ mồ hôi nhiều. Riêng người suy tim hoặc bệnh thận phải tuân theo lượng nước bác sĩ cho phép, không uống quá mức.
4. Tránh nắng giờ cao điểm 10h đến 16h; không để cơ thể thay đổi nhiệt độ đột ngột; đặt điều hòa khoảng 26 đến 28°C và vào phòng lạnh từ từ.
5. Ăn nhạt hợp lý, tăng rau quả tươi; hạn chế rượu bia, cà phê, đồ ăn quá mặn hoặc cay nóng; ngủ đủ để tránh tăng huyết áp về đêm. Tham khảo cách ăn giảm muối hợp lý trong sinh hoạt hằng ngày.

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay

• Chóng mặt nhiều, choáng váng, hoặc ngất.
• Tim đập nhanh, hồi hộp kéo dài.
• Đau tức ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh.
• Đau đầu dữ dội, buồn nôn, lú lẫn.

Khi có các dấu hiệu này, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay, vì đây có thể là biểu hiện của biến cố tim mạch chứ không đơn thuần là mệt do nóng.

Trong thực hành của bác sĩ

Trong thực hành, bác sĩ thường gặp những người bệnh tự ý giảm hoặc bỏ thuốc khi thấy huyết áp mùa nắng nóng tụt thấp hơn ngày thường, hoặc vì ngại ra đường nắng nên không đi lấy thuốc và tái khám. Đây là tình huống dễ dẫn đến biến cố. Bác sĩ cũng đặc biệt lưu ý nhóm dùng thuốc lợi tiểu, vì nhóm này mất nước nhanh hơn và huyết áp dao động mạnh hơn. Cách an toàn nhất là duy trì thuốc theo đơn, đo huyết áp tại nhà và ghi lại để bác sĩ điều chỉnh dựa trên số liệu thật, thay vì tự phán đoán.

Câu hỏi thường gặp

Trời nắng nóng làm huyết áp tăng hay giảm?

Cả hai. Khi trời nóng, mạch máu giãn để tỏa nhiệt nên huyết áp thường giảm nhẹ. Nhưng nếu mất nhiều nước và điện giải, hoặc gặp chênh lệch nhiệt độ đột ngột, huyết áp lại có thể tăng vọt. Vì vậy người bệnh cần theo dõi sát thay vì chủ quan theo thời tiết.

Người tăng huyết áp có nên tự giảm thuốc khi trời nóng không?

Không. Dù huyết áp mùa nắng nóng có thể thấp hơn, người bệnh không nên tự ý giảm hay bỏ thuốc. Việc điều chỉnh liều chỉ được thực hiện khi bác sĩ thăm khám và đánh giá. Tự ý ngừng thuốc dễ dẫn đến cơn tăng huyết áp và biến chứng nguy hiểm.

Mùa nắng nóng nên uống bao nhiêu nước?

Người trưởng thành khỏe mạnh nên uống khoảng 2 đến 2,5 lít nước mỗi ngày, chia thành nhiều lần, và bù thêm điện giải khi đổ mồ hôi nhiều. Riêng người suy tim hoặc bệnh thận cần uống theo đúng lượng nước bác sĩ chỉ định, không tự tăng lên mức này.

Vì sao đi từ ngoài nắng vào phòng điều hòa lạnh dễ tăng huyết áp?

Ngoài trời nóng, mạch máu đang giãn nở. Khi vào phòng lạnh đột ngột, mạch co lại rất nhanh, làm áp lực trong lòng mạch tăng vọt và có thể gây cơn tăng huyết áp cấp. Người bệnh nên để nhiệt độ điều hòa vừa phải và vào phòng từ từ.

Khi nào người bệnh huyết áp cần đi khám ngay trong mùa nóng?

Khi xuất hiện đau tức ngực, khó thở, hồi hộp kéo dài, vã mồ hôi lạnh, chóng mặt nhiều, ngất hoặc lú lẫn, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay. Triệu chứng nhồi máu cơ tim đôi khi giống kiệt sức do nắng nóng nên rất dễ bị bỏ qua.

Tóm lại

• Trời nóng khiến huyết áp dao động hai chiều: giãn mạch làm giảm, mất nước và chênh nhiệt độ làm tăng.
• Người bệnh tim mạch dễ gặp biến cố hơn do máu cô đặc, rối loạn điện giải và nguy cơ huyết khối.
• Không tự ý đổi thuốc; đo huyết áp tại nhà và tái khám đúng hẹn.
• Bù nước hợp lý, tránh nắng giờ cao điểm, hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột.
• Đi khám ngay khi đau ngực, khó thở, ngất hoặc choáng nhiều.

Nguồn tham khảo: Mayo Clinic Health System; Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), tạp chí Hypertension.